راهکارهای پیشگیری از اعتیاد نوجوانان
شاید در چند دهه اخیر، همواره ضمن بررسی مسئله اعتیاد و تأثیر آن بر خانواده و فرزندان، درباره اعتیاد نوجوانان نیز صبحت شده باشد. اما آنچه امروز بیشتر باعث نگرانی شده و منجر به طرح مسائلی از این دست میشود، افزایش آمار اعتیاد در این گروه سنی است. به این ترتیب سوالاتی از این دست، برای والدین نوجوانان مطرح میشود: برای پیشگیری از اعتیاد نوجوانان چه باید کرد؟ راه های تشخیص اعتیاد نوجوانان چیست؟ علت روی آوردن دختران نوجوان به مواد مخدر چیست؟ نفش خانواده در اعتیاد نوجوانان چگونه است؟ آیا سیگار کشیدن نوجوانان، مقدمهای برای روی آوردن به مصرف مواد است؟ در این مقاله به این سوالات پاسخ دادایم.
علاج واقعه پیش از وقوع باید کرد: پیشگیری از اعتیاد نوجوانان
در زمانهای که بیش از پیش آمار اعتیاد نوجوانان افزایش یافته است، آنچه بیشتر از هر اقدام دیگری اهمیت مییابد این موضوع است؛ یعنی پیشگیری از اعتیاد نوجوانان. چنانکه ذکر شد، میزان مصرف مواد مخدر و روانگردان بیش از پیش بین نوجوانان افزایش یافته است. حتی در برخی موارد، آمار حکایت از دو برابر شدن میزان اعتیاد بین نوجوانان دختر دارد. به این ترتیب، این سوال به ذهن والدین خطور میکند: برای جلوگیری از مصرف مواد مخدر و روانگردان توسط نوجوانان چه باید کرد و راهکارهای پیشگیری چه هستند؟
بدیهی است که برای پیشگیری موثر، در وهله اول باید ضمن اشراف بر مشکلات نوجوانان، دلایل گرایش ایشان به موارد مخدر را شناسایی کرد. پس وقتی صحبت از مصرف موادمخدر توسط این گروه سنی و شیوه جلوگیری از آن مطرح میشود، باید با اولویتبندی، این موارد در نظر داشت:
- دلایل اعتیاد نوجوانان
- راهکارهای پیشگیری
- تشخیص اعتیاد نوجوانان
- شیوههای درمان
در ادامه به توضیح هر یک از موارد فوق پرداختهایم.
دلایل اعتیاد نوجوانان
مصرف مواد مخدر توسط نوجوانان، به فراخور مسائل خانوادگی، اجتماعی و… ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. اما مهمترین مواردی که میتوان به آنها اشاره کرد عبارتاند از:
مسائل محیطی/ عادی شدن برخی موارد از قبیل مصرف سیگار توسط نوجوانان در محیط اطراف/ ایجاد این تصور نادرست که مصرف برخی مواد روانگردان اعتیادآور نیستند و هیچ ضرری ندارند/ در دسترس بودن مواد مخدر یا روانگردان/ ضعف نوجوان در مهارت های ارتباطی/ نداشتن مهارت «نه گفتن» که خود ناشی از ضعف مهارت های اجتماعی است/ کمرنگ بودن نظارت والدین/ مصرف مواد یا الکل توسط والدین/ مسائل روحی و روانی و بیتوجهی به افسردگی نوجوانان و….
هر یک از موارد فوق میتواند عامل آغاز اعتیاد نوجوانان باشد. حال بسته به شرایط زندگی فرد ممکن است نقش این عوامل کم و زیاد شود. در این میان، جنسیت هم تأثیرگذار است. چنانکه ذکر شد، آمار نشان میدهد که درصد افزایش میزان مصرف مواد مخدر توسط دختران نوجوان بسیار زیاد بوده است. یکی از دلایل این امر، عادی انگاشتن برخی رفتار (مثل سیگار کشیدن نوجوان) توسط برخی اطرافیان است. حال این سوال مطرح میشود: با توجه به آنچه ذکر شد، راهکارهای پیشگیری از مصرف مواد توسط نوجوانان چیست؟
راهکارهای پیشگیری
قاعدتا بسته به دلایل گرایش نوجوان به مصرف مواد مخدر و روانگردان، نوع پیشگیری متفاوت خواهد بود. اینجاست که نقش والدین فرد بسیار تأثیرگذار است. زیرا آنها باید با توجه به عواملی که در محیط زندگیشان میتواند باعث گرایش فرزندشان به مصرف مواد شود، راهکار مناسبی را انتخاب کنند. در این میان، آنچه نباید از نقش آن غافل شد استفاده از مشورت مشاوران کودک و نوجوان است. این مشاوره در وهله اول برای والدین نوجوانان اهمیت بیشتری دارد. زیرا آنها میتوانند با ایده گرفتن از نظر کارشناسان و روانشناسان، به نحو بهتری جهت پیشگیری از اعتیاد فرزندان خود اقدام کنند.
به هر حال مهمترین راهکارها در این مقوله عبارتاند از:
استفاده از جلسات مشاوره با مشاوران و روانشناسان کودک و نوجوان/ آموزش به نوجوانان (این آموزش صرفا محدود به دادن اطلاعات درباره باورهای نادرست راجع به مواد و… نیست. بلکه شامل آموزش مهارتهای اجتماعی و… نیز میشود)/ ایجاد برنامه ریزی در زندگی نوجوانان برای تعریف اهدافی که به آن علاقه دارند/ سوق دادن فرزندان نوجوان به سمت علایقی مانند ورزش، هنر و….
درباره مورد آخر (یعنی تشویق نوجوان به ورزش و هنر) باید افزود: برخی تصور میکنند که موفقیت فرزند، فقط در گروی موفقیت تحصیلی اوست. در حالی که اینطور نیست؛ آنچه میتواند زمینهساز موفقیت درسی و تحصیلی باشد، رضایت نوجوان از داشتن چشماندازهای دوستداشتنی است. پس نباید گرایش آنها نسبت به علایقی مانند هنر و ورزش را نادیده گرفت. به همین دلیل در ادامه، بهطور خاص درباره این موضوع توضیح خواهیم داد. البته ابتدا به دو موضوع باقیمانده، یعنی تشخیص و درمان اعتیاد نوجوانان میپردازیم.
تشخیص اعتیاد نوجوانان
در این زمینه، یعنی تشخیص اعتیاد نوجوان باید بسیار محتاط عمل کرد؛ زیرا، از یک طرف آنچه میتواند راهگشا باشد، تشخیص و اقدام بهموقع و زودهنگام است؛ از طرف دیگر تشخیص نادرست و در مظان اتهام قرار دادن نوجوان نیز میتواند تبعات خودش را داشته باشد. اینجاست که پیش از در نظر داشتن سایر عوامل، ابتدا باید بر نقش مشاوره تأکید کرد. پس مهمترین موارد در این زمینه عبارتاند از:
کمک گرفتن از مشاوران حرفهای و مورد اعتماد/ بررسی تغییر در رفتار نوجوان: افسردگی، بیتوجهی به اطرافیان، رفتارهای پنهانی، رفتارهای عجیب و غیرعادی، رسیدگی نکردن به بهداشت فردی/ در نظر داشتن عملکرد تحصیلی: افت درسی ناگهانی و…
البته هر یک از موارد فوق ممکن است دلایل مختلف دیگری نیز داشته باشند. اینجاست که نقش مشاوره حرفهای و همچنین تعامل با مربیان و معلمان مدرسه بسیار مفید و راهگشاست.
شیوههای درمان
این مرحله پس از احراز وجود اعتیاد با نظر مشاور و پزشک پیش میرود. بدیهی است که درمان اعتیاد نوجوانان شامل مراحل روان درمانی (مسائل روحی روانی، آموزشی و…) و دارو درمانی میشود که همگی باید زیر نظر روانشناس و روانپزشک و مشاوران مربوطه صورت بگیرد.
نقش ورزش و هنر در پیشگیری از اعتیاد نوجوانان
چنانکه ذکر شد، سوق دادن نوجوانان به سمت ورزش و هنر میتواند از مهمترین مصادیق جلوگیری از مصرف مواد مخدر توسط نوجوانان باشد. مهمترین دلایلی که باعث میشود چنین حسی بهواسطه ورزش و هنر در نوجوان ایجاد شود، عبارتاند از:
ورزش کردن باعث میشود فرد به یک گروه/ تیم احساس تعلق کند. این حس به او احساس ارزشمندی و رضایت میدهد/ ضمن ورزش کردن، فرد سرشار از ارتباطات مثبت و سازنده و صادقانه میشود که این امر، باعث تقویت حس اعتماد نوجوان میشود/ این دو مسئله، به خودی خود، باعث تقویت اعتماد به نفس فرد نیز میشود.
در کنار ورزش، هنر هم نقش بسزایی در پیشگیری از گرایش نوجوان به مصرف مواد روانگردان دارد. زیرا هنر به نوجوان مهارت بروز احساسات را میآموزد. پس او میتواند با در میان گذاشتن احساساتش یا بروز خلاقانه آنها، بسیاری از مشکلاتش را حل کند.
حرف آخر: تعامل خانوادگی، ورزش، هنر و… راهکارهایی برای پیشگیری از اعتیاد نوجوانان
اینکه والدین ضمن تعامل با فرزندان خود، گرایش آنها به فعالیتهایی از قبیل ورزش و هنر را دریابند، بسیار مفید است. این مسئله لزوما به این معنا نیست که فرزند باید در سطح حرفهای به این فعالیتها بپردازد؛ بلکه مقصود این است که با کمک مربیان مدرسه و… استعدادها شناسایی شوند تا فرد در مسیر رشد قرار بگیرد. از علاقهمندان دعوت میکنیم برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه و سایر موضوعات مشابه، مقالات «پازل زندگی» را مطالعه کنند.